Flanş nedir, ne işe yarar? Flanş çeşitleri
Flanşın ne olduğu, boru hattında neden kullanıldığı ve en yaygın flanş tipleri (kaynak boyunlu, düz, kör, döner, dişli, soket kaynaklı) tek sayfada.
Flanş; boruları, vanaları, pompaları ve diğer ekipmanları birbirine sökülebilir şekilde bağlamak için kullanılan, ortasında delik ve çevresinde cıvata delikleri bulunan halka biçimli bağlantı elemanıdır. İki flanş karşılıklı getirilir, araya conta konur ve cıvatalarla sıkılır. Böylece hat, kaynak kesmeye gerek kalmadan sökülüp takılabilir.
Bu sökülebilirlik flanşın en büyük avantajıdır: bakım, temizlik, vana değişimi, hat genişletme veya basınç testi gereken her noktada flanşlı bağlantı tercih edilir.
En yaygın flanş tipleri
- Kaynak boyunlu flanş (WN – Weld Neck): Uzun konik boynu boruya alın kaynağı ile bağlanır. Yüksek basınç, yüksek sıcaklık ve titreşimli hatlarda en güvenilir çözümdür. EN 1092-1’de Tip 11 olarak geçer.
- Düz flanş (Plate / Tip 01): Boru flanşın içine geçirilir, önden ve arkadan köşe kaynağı yapılır. Ekonomiktir; su, hava, düşük ve orta basınçlı hatlarda çok yaygındır.
- Slip-on flanş (göbekli düz flanş): Düz flanşa benzer ama arkasında kısa bir göbek vardır. ANSI sistemindeki karşılığıdır; EN 1092-1’de Tip 12’dir.
- Kör flanş (Blind / Tip 05): Ortası deliksizdir; hattın ucunu kapatır. Test, ileride genişleme ve bakım noktalarında kullanılır.
- Döner (gevşek) flanş ve bilezik (Lap Joint / Tip 02-04): Flanş boruya kaynaklanmaz; boruya kaynaklı bilezik (yaka) üzerinde serbestçe döner. Cıvata deliklerini hizalamak çok kolaydır.
- Dişli flanş (Threaded / Tip 13): Boruya vidalanır, kaynak gerekmez. Kaynağın istenmediği küçük çaplı hatlarda kullanılır.
- Soket kaynaklı flanş (Socket Weld): Boru flanştaki yuvaya sokulur ve dıştan köşe kaynağı yapılır. Genellikle 2" (DN 50) ve altı yüksek basınçlı hatlar içindir.
Flanşı tanımlayan bilgiler
Bir flanşı doğru tarif etmek için beş bilgi yeterlidir: standart (EN 1092-1, ASME B16.5, JIS B2220…), tip (kaynak boyunlu, düz, kör…), çap (DN veya inç), basınç sınıfı (PN 16, Class 150, 10K…) ve malzeme (St37, P250GH, A105, 304, 316…). Kaynak boyunlu flanşlarda ayrıca borunun et kalınlığı (schedule) belirtilmelidir.
Sık sorulan sorular
Flanş ile kaplin (manşon) arasındaki fark nedir?
Manşon iki boruyu kalıcı veya dişli olarak birleştirir; sökülmesi zordur. Flanş ise cıvatayla bağlandığı için hat kesilmeden sökülüp takılabilir.
En çok kullanılan flanş tipi hangisidir?
Türkiye’de su ve genel tesisat hatlarında düz flanş (Tip 01), sanayi ve proses hatlarında kaynak boyunlu flanş en yaygın olanlardır.
Flanşlar hangi malzemeden yapılır?
Genellikle karbon çeliği (St37, P250GH, ASTM A105) ve paslanmaz çelikten (AISI 304/316) yapılır. Özel uygulamalarda alüminyum ve alaşımlı çelikler de kullanılır.