Sürgülü vana nasıl çalışır?
Volan veya anahtar çevrildikçe mil döner ve sürgüyü yukarı ya da aşağı hareket ettirir. Sürgü aşağıdayken akış kesilir, yukarıdayken akış yolu tamamen açılır. Sürgülü vanalar tam açık veya tam kapalı kullanım için tasarlanmıştır; akış ayarı (kısma) için uygun değildir, çünkü yarı açık sürgü titreşir ve yatak aşınır.
Sürgülü vana çeşitleri
Elastomer (esnek) yataklı sürgülü vana
Sürgünün üzeri EPDM gibi bir kauçukla kaplıdır. Kapandığında kauçuk gövdeye oturarak tam sızdırmazlık sağlar. Gövdenin alt kısmında sürgü yuvası olmadığı için kir birikmez. İçme suyu ve şebeke hatlarında en çok tercih edilen tiptir.
Metal yataklı sürgülü vana
Sürgü ve gövde yatakları metaldir (genellikle pirinç veya bronz halkalı). Daha yüksek sıcaklıklarda kullanılabilir; ancak sızdırmazlığı elastomer yataklı vanalar kadar sıkı değildir.
Oval ve yuvarlak gövdeli
Oval gövdeli vanalar daha kısa ve hafiftir; düşük basınçlı hatlarda kullanılır. Yuvarlak gövdeli vanalar daha yüksek basınç sınıflarına uygundur.
Buşakleli sürgülü vana
Volan yerine milin ucunda kare bir başlık (buşak) bulunan vanadır. Genellikle toprağa gömülü şebeke hatlarında kullanılır ve uzatma milli bir anahtarla yüzeyden açılıp kapatılır. Vananın üzerine bir sokak kapağı (vana muhafazası) konur.
Yükselen milli (OS&Y) sürgülü vana
Mil, vana açıldıkça dışarı doğru yükselir; milin konumuna bakarak vananın açık mı kapalı mı olduğu görülebilir. Bu özellik nedeniyle yangın tesisatında tercih edilir; izleme anahtarıyla birlikte kullanılabilir.
Bıçaklı sürgülü vana
İnce, keskin kenarlı bir sürgüye sahiptir. Çamur, atık su ve katı madde içeren akışkanları kesebildiği için arıtma tesislerinde kullanılır.
Elastomer ve metal yataklı karşılaştırması
| Özellik | Elastomer yataklı | Metal yataklı |
|---|---|---|
| Sızdırmazlık | Çok iyi, tam sızdırmaz | Daha sınırlı |
| Kir birikmesi | Alt yuva yok, birikme yok | Alt yuvada birikme olabilir |
| Sıcaklık | Kauçuğun sınırına kadar | Daha yüksek sıcaklık |
| Tipik kullanım | İçme suyu, şebeke, yangın | Sıcak su, genel sanayi |
Sürgülü vana seçerken nelere bakılır?
- Çap ve basınç sınıfı: DN ölçüsü ve PN 10 / PN 16 uyumu.
- Bağlantı: Flanşlı (EN 1092-1 delikli) veya dişli.
- Yatak tipi: Elastomer veya metal; akışkana ve sıcaklığa göre.
- Kumanda: Volanlı, buşakleli, yükselen milli veya redüktörlü.
- Belgeler: İçme suyunda uygunluk belgesi, yangın hattında onay belgesi istenip istenmediği.
Sık sorulan sorular
Sürgülü vana ne işe yarar?
Sürgülü vana boru hattındaki akışı tamamen açmak veya tamamen kesmek için kullanılır. Tam açıkken basınç kaybı çok düşüktür.
Buşakleli vana nedir?
Volan yerine milin ucunda kare bir başlık (buşak) bulunan sürgülü vanadır. Toprağa gömülü şebeke hatlarında kullanılır ve uzun bir anahtarla yüzeyden açılıp kapatılır.
Sürgülü vana ile kelebek vana arasındaki fark nedir?
Sürgülü vana akışı aşağı yukarı hareket eden bir sürgüyle keser ve tam açıkken akış yolu tamamen boştur. Kelebek vana ise dönen bir diskle çalışır; daha kısa, hafif ve ekonomiktir ama disk tam açıkken de akış yolunda kalır.
Sürgülü vana ile akış ayarı yapılır mı?
Hayır. Sürgülü vanalar tam açık veya tam kapalı kullanım içindir. Yarı açık bırakılırsa sürgü titreşir ve yatak aşınır; akış ayarı için kelebek veya küresel vana tercih edilmelidir.