Dirsek çeşitleri: 90°, 45°, uzun yarıçap, kısa yarıçap ve 3D dirsek
Boru dirseklerinin açı ve yarıçapa göre çeşitleri, hangisinin nerede kullanıldığı ve dirsek seçerken dikkat edilecekler.
Dirsek, boru hattının yönünü değiştirmek için kullanılan bağlantı parçasıdır. Çelik dirsekler genellikle boruya alın kaynağı ile bağlanır. Seçimde iki ana özellik önemlidir: açı ve yarıçap.
Açıya göre
- 90° dirsek: En yaygın tiptir; hattı dik açıyla döndürür.
- 45° dirsek: Daha yumuşak yön değişimi sağlar, basınç kaybı daha azdır.
- 180° dirsek (U dönüş): Isı değiştiriciler, serpantinler ve fırın borularında akışı geri çevirir.
- Özel açılar (30°, 60° vb.) 90° dirsekten kesilerek elde edilebilir.
Yarıçapa göre
- Uzun yarıçap (LR – Long Radius, 1,5D): Yarıçap boru nominal çapının 1,5 katıdır. Standart tercihtir; basınç kaybı ve aşınma azdır.
- Kısa yarıçap (SR – Short Radius, 1D): Yarıçap nominal çapa eşittir. Yerin dar olduğu yerlerde kullanılır; basınç kaybı ve iç aşınma daha fazladır, basınç dayanımı biraz düşüktür.
- 3D ve 5D dirsek: Çok geniş yarıçaplıdır. Pnömatik taşıma, aşındırıcı akışkanlar, pig (temizleme topu) geçirilen petrol-gaz hatları için tercih edilir.
Standartlar
Dirsekler Avrupa’da DIN 2605 / EN 10253, Amerikan sisteminde ASME B16.9 ölçülerine göre üretilir. ASME B16.9’da 90° LR dirseğin merkezden uca ölçüsü (A) = 1,5 × NPS × 25,4 mm’dir; örneğin 4" LR dirsekte A = 152 mm. Dirsekler dikişsiz (seamless) veya kaynaklı olarak, SCH 10’dan SCH 160’a kadar farklı et kalınlıklarında üretilir.
Sık sorulan sorular
Dirsek ile kıvrım (büküm) arasındaki fark nedir?
Dirsek fabrikada şekillendirilmiş hazır bir bağlantı parçasıdır, boruya kaynaklanır. Büküm ise borunun kendisinin bükülmesiyle elde edilir ve genellikle daha büyük yarıçaplıdır.
4 inç 90° dirseğin ölçüsü nedir?
4" (114,3 mm) 90° uzun yarıçaplı dirsekte merkezden uca ölçü 152 mm’dir; kısa yarıçaplıda 102 mm’dir.