Kelebek vana nasıl çalışır?
Vananın gövdesinin ortasında, bir mile bağlı yuvarlak bir disk bulunur. Disk akışa paralel durduğunda vana açıktır; mil 90° döndürülüp disk akışa dik getirildiğinde vana kapanır. Sızdırmazlığı genellikle gövdenin içindeki kauçuk yatak (EPDM, NBR gibi) sağlar.
- Gövde: Çoğunlukla sfero (küresel grafitli) döküm; paslanmaz veya çelik gövdeli tipleri de vardır.
- Disk: Sfero döküm, paslanmaz çelik veya kaplamalı döküm.
- Yatak (conta): Su ve ısıtma için EPDM, yağ ve yakıt için NBR; yüksek sıcaklıkta PTFE veya metal yataklı tipler.
Kelebek vana çeşitleri
Wafer tip kelebek vana
İki flanşın arasına sıkıştırılarak takılır; saplamalar vananın dışından geçer. En hafif ve en ekonomik tiptir. Dezavantajı, vananın bir tarafındaki boru sökülürse hattın o tarafının kör flanşla kapatılamamasıdır.
Lug tipi kelebek vana
Gövdesinde dişli kulaklar (lug) vardır; her iki taraftaki flanş ayrı cıvatalarla vanaya bağlanır. Bu sayede hattın bir tarafı sökülürken vana diğer tarafı kapalı tutabilir. Hat sonlarında ve bakım için sık sökülen yerlerde tercih edilir.
Çift flanşlı kelebek vana
Gövdenin iki ucunda flanş bulunur. Büyük çaplarda ve şebeke hatlarında kullanılır.
İzlenebilir (izleme anahtarlı) kelebek vana
Yangın tesisatında kullanılır. Üzerindeki izleme anahtarı vananın açık veya kapalı olduğunu yangın alarm paneline bildirir. Böylece yanlışlıkla kapatılmış bir vana fark edilir. Yangın sistemlerinde onaylı (ör. UL / FM) ürün istenip istenmediği proje şartnamesinden kontrol edilmelidir.
Kollu, redüktörlü ve aktüatörlü kelebek vana
- Kollu: Küçük ve orta çaplarda, el koluyla açılıp kapanır.
- Redüktörlü (dişli kutulu): Büyük çaplarda volanla rahat ve kontrollü açma-kapama sağlar.
- Aktüatörlü: Pnömatik veya elektrikli aktüatörle uzaktan ya da otomatik kumanda edilir.
Wafer ve lug tipi karşılaştırması
| Özellik | Wafer tip | Lug tipi |
|---|---|---|
| Montaj | İki flanş arasına, geçen saplamalarla | Her flanş ayrı cıvatayla vanaya |
| Hat sonunda kullanım | Uygun değil | Uygun |
| Ağırlık ve fiyat | Daha hafif, daha ekonomik | Daha ağır, biraz daha pahalı |
| Tipik kullanım | Genel su ve HVAC hatları | Bakım noktaları, pompa ve ekipman bağlantıları |
Kelebek vana seçerken nelere bakılır?
- Çap ve basınç sınıfı: DN ölçüsü ve PN 10 / PN 16 gibi basınç sınıfı hatla uyumlu olmalıdır.
- Flanş uyumu: Vananın bağlanacağı flanşların standardı (EN 1092-1, ANSI vb.) aynı olmalıdır.
- Akışkan ve sıcaklık: Yatak ve disk malzemesi akışkana göre seçilir.
- Kumanda şekli: Kollu, redüktörlü veya aktüatörlü.
- Kullanım yeri: Yangın tesisatında izlenebilir ve onaylı vana gerekebilir.
Montajda dikkat edilecekler
- Montaj sırasında diski hafif açık konumda tutun; tam kapalı sıkılırsa yatak zarar görebilir.
- Kauçuk yataklı vanalarda genellikle ayrıca flanş contası kullanılmaz; üreticinin talimatına uyun.
- Diskin açıldığında komşu boru, vana veya çek valfe çarpmadığından emin olun.
- Cıvataları çapraz sırayla, eşit sıkın.
Sık sorulan sorular
Kelebek vana ne işe yarar?
Kelebek vana boru hattındaki akışı açıp kapatmak, bazı tiplerde de akışı kısmak için kullanılır. Hafif ve kısa boylu olduğu için özellikle orta ve büyük çaplı hatlarda ekonomik bir çözümdür.
Wafer ile lug tipi kelebek vana arasındaki fark nedir?
Wafer tip iki flanşın arasına sıkıştırılarak takılır. Lug tipinin gövdesinde dişli kulaklar vardır ve her iki taraftaki flanş vanaya ayrı ayrı bağlanır; bu yüzden lug tipi hat sonunda ve bakım noktalarında kullanılabilir.
İzlenebilir kelebek vana nedir?
Üzerinde izleme anahtarı bulunan, açık veya kapalı konumunu yangın alarm paneline bildiren kelebek vanadır. Yangın sprinkler ve hidrant sistemlerinde kullanılır.
Kelebek vana mı, sürgülü vana mı seçilmeli?
Kelebek vana daha hafif, kısa ve ekonomiktir; orta ve büyük çaplarda sık tercih edilir. Sürgülü vana tam açıkken akışa neredeyse hiç direnç göstermez ve gömülü şebeke hatlarında yaygındır. Seçim kullanım yerine ve şartnameye göre yapılır.